de homo ok methode
Veel lokale homo- en lesbische organisaties hebben in de afgelopen jaren campagnes gevoerd om scholen te stimuleren iets aan homo-emancipatie te doen. Meestal blijkt dit een moeizaam proces. Naast het incidenteel laten uitvoeren van voorlichting zijn scholen nauwelijks geïnteresseerd. Schoolleiders vertelden ons dat zij homodiscriminatie niet belangrijk genoeg vinden om er specifieke aandacht aan te besteden. Zolang er geen ernstige incidenten voorkomen op hun school wordt het geen prioriteit. Homoseksuelen zijn nauwelijks zichtbaar op school en als zij wel enigszins open zijn, willen zij hun positie doorgaans niet in de waagschaal stellen door expliciet aandacht te vragen voor homo-emancipatie.
Belangenorganisaties komen nauwelijks in gesprek met de school. Zij redeneren vaak zo beperkt vanuit hun eigen perspectief en hun bestaande aanbod dat de school hen ervaart als opdringerig in plaats van ondersteunend.
de vrolijke scholen campagne
Empowerment Lifestyle Services en COC Nederland realiseerden zich in 2003 dat het nodig is om nieuwe en meer ondersteunende manieren te ontwikkelen om met scholen samen te werken. Het kader waarin dat gebeurt, is een Vrolijke Scholen campagne. Met deze campagne willen deze organisaties de zichtbaarheid en de mogelijkheden op scholen vergroten.
De kern van de campagne is om in scholen constructieve gesprekken te organiseren over het schoolbeleid rond omgangsvormen in het algemeen en rond discriminatie en homoseksualiteit in het bijzonder. De campagne ondersteunt scholen, COC-verenigingen en antidiscriminatiebureau's met een interactieve internettest, waarmee de school in kaart kan brengen hoe zij goed (of misschien niet zo goed) hun omgangsvormen vormgeven en aansturen.
De situatie op elke school is uniek en verdient een aanpak op maat. De Vrolijke Scholen Test is echter een geautomatiseerde test, waarin men natuurlijk geen rekening kan houden met allerlei specifieke omstandigheden. De Vrolijke Scholen Test is dan ook vooral bedoeld als instrument om in gesprek te komen en als startblok om samen te werken aan zichtbaarheid en verbetering.
De test bestaat uit tien criteria voor goed schoolbeleid rond omgangsvormen en emancipatie, waarbij men steeds een inschatting moet maken in hoeverre school eraan werkt om die aan die criteria te voldoen. Over het algemeen zal men de test het best kunnen invullen op basis van een ronde tafel gesprek met een schoolmanager, een docent en een leerling. Het blijft natuurlijk dan wel de mening van een beperkt aantal personen over de situatie.
onderzoek op school
Het kan zijn dat de school meer wil weten van de mening van andere docenten of van scholieren over de situatie op school. Het kan ook zijn dat de schoolleiding de tijd nog niet rijp vindt om de test zelf in te vullen of een gesprek aan te gaan met de lokale homo-organisatie of antidiscriminatiebureau. In het campagnehandboekje is een enquête beschikbaar, waarmee de school kwantitatief in kaart kan brengen hoe de schoolbevolking denkt over de situatie. Dat is een goed instrument voor een soort nulmeting, maar het laten invullen, verwerken van de gegevens en rapporteren kost relatief veel tijd die een school in zo'n eerste fase misschien nog niet wil inzetten.
Voor die gevallen hebben we de Homo OK methode bedacht. De Homo OK methode is een combinatie van onderzoek en voorlichting en kan zowel door externe onderzoekers/voorlichters als door docenten en scholieren worden uitgevoerd. Het is een lichte en prettig uitvoerbare methode, waarbij de men op een natuurlijker manier in gesprek kan komen dan bij traditionele voorlichtingsmethoden.
De Homo OK methode komt neer op het interviewen van scholieren of docenten. Dat gebeurt aan de hand van een poster of een ander product en met behulp van een vragenlijst.
De vragenlijst bestaat steeds uit twee delen: een begin met gesloten vragen en een tweede deel met open vragen. De interviews duren tussen de 10 en 30 minuten, afhankelijk van het enthousiasme van de respondent. De interviewer presenteert zichzelf als onderzoeker en probeert erachter te komen wat de respondent vindt. Door de interviewstructuur ontstaat in de loop van het interview steeds meer ruimte voor een open gesprek, waarin de onderzoeker ook kan komen met eigen een mening of met informatie. Het is niet de bedoeling dat de balans in het gesprek gaat doorslaan naar voorlichting. De relatie tussen interviewer en geïnterviewde moet gelijkwaardig blijven. Op die manier ontstaat wederzijds respect en misschien zelfs een partnerschap voor verbetering van de situatie op school.
Om zo'n minicampagne met onderzoek voor te bereiden, maken de organisatoren eerst afspraken over hoe, waar en waarover de interviews zullen plaatsvinden en wat er gebeurt met het verslag. De organisator van de campagne maakt dan een of meer posters en hangt deze op in de school. Na een paar weken beginnen de interviews. Dat kunnen individuele of groepsinterviews zijn. Na twee maanden interviews afnemen, verwerkt men de vragenlijsten tot een evaluatieverslag. Dit verslag spreekt men door met de schoolleiding. Als vervolg kan men denken aan een verbeterd schoolbeleid op basis van de resultaten van de onderzoekscampagne, of aan een vervolgonderzoekje.
Voor de toepassing van de methode is een uitgebreide handleiding gemaakt. Als men de door Empowerment Lifestyle Services geleverde poster "Is dit een tolerante school? Homo OK" gebruikt en de standaardvragenlijsten uit de handleiding, kan men de voorbereidingstijd aanzienlijk bekorten. Met de beschikbare materialen kan men aan deze methode wennen. Maar het is natuurlijk veel leuker om zelf een minicampagne te bedenken!
verschillende soorten minicampagnes
Er zijn drie soorten Homo OK campagnes mogelijk, namelijk:
1. voorlichting over homoseksualiteit
2. onderzoek naar de situatie in de school
3. specifiek onderzoek naar knelpunten of mogelijkheden
Voorlichting over homoseksualiteit
Aan de hand van een poster "Is dit een tolerante school? Homo OK" kan men leerlingen en docenten interviewen over de tolerantie rond homoseksualiteit op school. Klik hier voor een standaard vragenlijst die u kunt gebruiken.
Men kan ook eigen vragenlijsten maken. Ook kan men natuurlijk andere thema's voor een algemene minicampagne kiezen, bijvoorbeeld over omgangsvormen, over racisme, over hoe jongens en meiden met elkaar omgaan of over seksuele voorlichting op school.
onderzoek naar de situatie
Met behulp van een andere door ons aangeleverde vragenlijst die nauw aansluit op de Vrolijke Scholen Test, kan de school de situatie in kaart brengen. Als men het bijvoorbeeld in een gesprek over de test niet eens wed over de beleving van veiligheid op een school, kan men de onderzoeksmethode toepassen in een representatief aantal klassen. De betreffende vragenlijst levert gegevens op die ondersteunend zijn bij het invullen van de internettest. Deze vragenlijst is breed opgezet. De vragen zijn gericht op seksuele diversiteit, multiculturaliteit en vrouwenemancipatie. Hierdoor geeft het meer mogelijkheden voor een breed gedragen schoolbeleid met betrekking tot deze onderwerpen.
specifieke onderzoeken
Als uit het rondetafelgesprek en de test specifieke problemen in bepaalde sectoren (VMBO bijvoorbeeld) of in bepaalde klassen boven tafel komen, kan men de Homo OK methode gebruiken om dit probleem nader te onderzoeken. Tijdens de gesprekken kan men leerlingen of docenten betrekken bij oplossingen. Met eigengemaakte vragenlijsten kan men de Homo OK methode zowel op jongeren als op volwassenen richten.
makelaarspositie
Bij de toepassing van de Homo OK methode is het belangrijk dat de interviewers nadenken over hun positie en eigen houding. Veel mensen hebben een eigen doel in hun achterhoofd. dat brengt het risico mee dat je de situatie en beleving van je gesprekspartner uit het oog verliest.
Hoe ziet je jezelf? Als je jezelf een soort missionaris voelt, denk je misschien dat je de juiste kennis en houding hebt om anderen te overtuigen dat ze discriminatie moeten aanpakken. Als missionaris bent je dan vooral op zoek naar de momenten die anderen de fout ingaan. Je probeert deze fouten te voorkomen en mensen zover te brengen dat zij daaraan meewerken.
Als je jezelf vooral als makelaar opstelt, ben je meer van mening dat er geen sprake is van goed of fout. Als makelaar zult je vooral proberen met mensen in gesprek te komen om van hen te horen wat zij nodig hebben zodat zij beslissingen kunnen nemen die bij hen passen.
In de Homo OK methode ligt de nadruk sterk op de makelaarspositie. De methode is vooral geschikt om te gebruiken op scholen die nog onbekend zijn met antidiscriminatie of homo-emancipatie. Er kunnen leerlingen en docenten zijn die homodiscriminatie nog niet op scholen zijn tegengekomen of het moeilijk vinden erover te praten omdat ze misschien zelf homoseksuele gevoelens hebben en daar niet voor durven uit te komen. Klik hier voor richtlijnen bij het doen van de interviews.
Peter Dankmeijer, zomer 2005
Bijlagen: