kenniscentrum seksuele diversiteit in het onderwijs
29 april 2009
Gisteren kwam, gezamenlijk met de brief van Minister Plasterk aan scholen, het rapport Anders zijn is van iedereen uit. Het rapport is een verslag van een aantal ronde tafel gesprekken met jongeren.
Lees de samenvatting van het rapport
In het rapport draait alles om het begrip respect, waar de jongeren de mond vol van hebben. Volgens de jongeren hebben zij (in tegenstellingen tot volwassenen) een diversiteitcultuur en heeft iedereen respect voor elkaar. Oppervlakkig gezien betekent dit dat je mag zijn wie je bent.
Maar als zij erover doorpraten, blijkt al snel dat daar nogal wat haken en ogen aan zitten. Want jongens en meisjes die zich onzeker voelen over hun identiteit, hebben geen respect voor zichzelf, en verdienen dan ook geen respect van anderen. Ook extreem gedrag, zoals jongens die zich niet typisch macho gedragen of meisjes die zich jongensachtig gedragen, wordt niet gewaardeerd. Extreem afwijkend gedrag is ook een vorm van onzekerheid en disrespect voor jezelf, het is logisch als zulke mensen gepest worden.
Bij nader inzien blijkt dus dat het respectbegrip van de jongeren nauw aansluit op hoe het gebruikt wordt in de straatcultuur. Daar geldt het recht van de sterkste. Respect krijg je als je sterk bent en zwakkeren hoeven niet of minder gerespecteerd te worden. De meest macho jongens zijn het sterkst, de meest populaire meisjes vormen zijn gevolg en jongeren die zich niet aanpassen aan deze seksistische cultuur worden uitgestoten.
De jongeren stellen dat iemand die onzeker is 'dus' een bron van vermaak is: zo kan gepest worden, zeggen de jongeren. Hetero's vinden dit niet altijd serieus bedoeld en ze vinden dat het niets met homofobie te maken heeft. Ze beseffen wel dat dit voor het slachtoffer hard aan kan komen, maar toch vinden ze het leuk, vooral als iemand angstig is en buiten de groep valt. Niet jezelf zijn of onzeker over jezelf zijn, betekent dat je geen respect voor jezelf hebt. Jongeren vinden het dan bijna onmogelijk om respect voor een ander te hebben. Wanneer je zeker bent over wie je bent en je daar goed bij voelt, ben je weerbaar tegen geintjes, plagen en pesten. Dan verdien je respect, ook al zijn anderen het niet met je keuze en/of je gedrag eens.
Homo is een geaccepteerd woord in de jeugdcultuur en een veelgebruikt scheldwoord. Je kunt het tegen iedere jongen roepen en heeft voor hetero's weinig betekenis. Zelfs de meeste geïnterviewde homoseksuele jongens zijn er aan gewend. Volgens de heteroseksuele jongeren is homoschelden bedoeld om homo's op afstand te houden. Ze vinden dat zolang mensen je niet lastigvallen (en respect tonen wanneer je afstand wil houden) het verrijkend is om met allerlei mensen (arm, rijk, jong, oud, homo, lesbo, wit, zwart) om te gaan.
Voor homoseksuelen is het rapport herkenbaar en tegelijkertijd shockerend om te lezen. Herkenbaar omdat het machogedrag, het seksisme en de sterke veroordeling van sekseafwijkend gedrag in de afgelopen tientallen jaren nauwelijks is veranderd onder jongeren. Shockerend, omdat de Onderwijsinspectie dit rapporteert zonder enige kwalificatie of nuancering. Aan het eind van het rapport staan enkele vrijblijvende opmerkingen zoals schelden kan kwetsend overkomen en plagen mag maar pesten niet, maar het blijft nogal onduidelijk wat nu de mening is van de inspectie zelf. In het rapport lopen de meningen van jongeren, onderzoeksbureau Keesie en de inspectie zelf door elkaar. Omdat wordt geconcludeerd dat scholen dienen aan te sluiten bij de respectcultuur van jongeren, lijkt het alsof de inspectie impliciet de straatdefinitie van het recht van de sterkste ook onderschrijft.
Het rapport is aardig omdat het een onverhuld beeld geeft van de ambigue meningen van jongeren. Het rapport laat ook zien dat de straatcultuur steeds meer onderdeel wordt van de schoolcultuur.
Dat het rapport zonder nuancerend commentaar ter beschikking is gesteld van scholen geeft echter zeer te denken. Met welke boodschap gaan de inspecteurs nu de kwaliteit van het onderwijs controleren? Als dit gebeurt op de ambigue en deels seksistische straatnoties die jongeren in dit rapport weergeven, zal dit de negatieve sfeer eerder versterken dan doorbreken.
Het rapport roept een aantal vragen op die maatschappelijk dringend om een antwoord vragen.
Peter Dankmeijer