lekker in je vel!

Lespakket relationele en seksuele vorming in het basisonderwijs. Vilna van Betten, met medewerking van Ariena Verbaan, CPS, 2006
 
Samenvatting
Lekker in je vel! is een lespakket voor zeven lessen voor kinderen tussen 10 - 12 om bewuster met hun lichaam, relaties en seksualiteit om te kunnen gaan. Het lespakket bevat een docentenhandleiding, werkbladen voor de leerlingen en acht posters voor elke les. Lichamelijke en emotionele veranderingen in de puberteit worden aan hand van verschillende spelvormen besproken.
 
Doelgroep: Basisonderwijs groep 7 en 8
 
Doelen 

• Kennis en aanleren van vaardigheden, gericht op meningsvorming;
• Leren het eigen lichaam te waarderen;
• Bewustwording van eigen en andermans gevoelens, wensen en opvattingen;
• Relaties aan kunnen gaan en onderhouden;
• Beslissingen kunnen nemen op het gebied van seksualiteit en relaties.

 
Overzicht van de inhoud
 
Startbijeenkomst:
Uitleg over programma en afspraken maken
 
Les 1: Ontdek jezelf
Leerlingen maken een persoonlijk paspoort wie zij zijn en denken erover na hoe zij later willen worden. Zij bekijken een video over lichamelijke veranderingen in de puberteit.
 
Les 2: Wat gebeurt er nu weer met je?
Seksuele voorlichting aan hand van tekeningen en werkbladen. Bespreken van geslachtsorganen en -gemeenschap.
 
Les 3: Vrienden voor het leven?
Bespreken van emotionele veranderingen en omgangsvormen. Oefenen met verschillende spelvormen onder andere om eigen grenzen stellen.
 
Les 4: Jij bent oké!
Verdieping van onderwerp liefde, intimiteit en seksualiteit. Leerlingen leren over gezonde voeding en beweging.
 
Les 5: Jij maakt het verschil
Gericht op uiterlijke verzorging en hygiëne van huid en haar.
 
Les 6: Jouw eigen stijl
Experimenteren met uiterlijke stijl: Voor jongens kleding uitzoeken, haar knippen en stylen en voor meisjes een make-up workshop.
 
Kwaliteitsoordeel
 
Het lespakket levert een goed overzicht van de lessen. Elke les wordt apart besproken. De werkbladen worden aangevuld met feitelijke informatie voor de docent in de handleiding. Het is positief dat seksualiteit en relaties al in het basisonderwijs besproken worden. Nu komt het wel daarop aan wat de docent ervan maakt. In de docentenhandleiding wordt er te weinig op ingegaan dat leerlingen werkelijk leren 'voelen', hun eigen lichaamsgevoel te ontwikkelen en zij het vertrouwen in zichzelf vinden.
Ook de sekserollen en stereotypering van jongens en meiden wordt niet kritisch besproken. Zo wordt er vanuit traditionele mannenrollen en vrouwenrollen gedacht. Mannen gaan te ver en vrouwen zijn de slachtoffers van loverboys. De seksuele voorlichting is vrij technisch en het relationele deel is eenzijdig.
Er is weinig rekening gehouden met de belevingswereld en de twijfels van de jongeren zelf. Vele jongeren hebben vragen over hun lichaam (“Is mijn penis te klein?”), twijfel over hun sekse (Jongen: “Ik vind spelen met de meisjes veel leuker, ben ik nu ook een meisje?”) of hun seksuele geaardheid (“Ben ik misschien lesbisch?”). Maar dit soort vragen worden niet besproken. Ook zijn tips voor jongeren (bijv. naar de zonnebank of sauna gaan tegen pukkels, naar de politie stappen bij ongewenst gedrag) net een stap te ver voor een jongeren van 10-12 jaar. De teksten in de werkbladen zouden voor deze doelgroep met meer plaatjes en minder lange teksten meer aansluiting vinden. De teksten zijn bovendien niet makkelijk geschreven.
Daarnaast zijn er enkele grove knip en plakfouten gemaakt, waardoor de werkbladen niet helemaal juist zijn. Er zijn ook fouten gemaakt bij de beschrijvingen van de tekeningen van de geslachtsdelen.
In het totaal genomen goed materiaal om seksualiteit en relaties te bespreken, maar het vereist de nodige kennis en inzicht van de docent om dit op de juiste manier te gebruiken. Het is een gemiste kans het materiaal werkelijk te laten aansluiten aan de belevingswereld van de jongeren.
 
Homoseksualiteit
Homoseksualiteit wordt als andere keuze genoemd. Docenten krijgen echter geen extra uitleg hoe dit onderwerp besproken moet worden, vooral als zij op weerstand in de klas stoten. Biseksualiteit of transgenderisme wordt in dit lespakket helemaal niet genoemd. Bij de uitleg over de seksuele handelingen overheerst de heteroseksuele zienswijze: Een penis is er om het sperma bij de vrouw binnen te krijgen. En het gaat vooral om coïtus. Kinderen wordt niet geleerd dat zij alleen voor zich zelf en later dan samen op ontdekkingsreis kunnen gaan om te ontdekken wat er voor leuke kanten aan seks zijn.
 
De make-over oefening van les 6 is stereotype gericht: Meiden experimenteren met make-up en jongens met 'leuke stoere' jongenskleren. Waar is ruimte voor de kinderen die zich hier niet in kunnen vinden? Meisjes die bijvoorbeeld niet in het stereotype meisjes beeld passen of vanuit geloofsovertuigingen geen behoefte hebben aan make-up? Jongens die zich niet stoer willen kleden maar juist liever fantasievol of mooi? Een optie zou dan zijn om verschillende kleren (stoer, speels, fantasievol) en stylingmethodes aan te bieden en werkelijk ruimte te geven aan de individuele stijl. Daarvoor zouden stereotype man-vrouw rollen en vooroordelen eerst besproken moeten worden, zodat het veiliger wordt om juist een eigen stijl te ontwikkelen.
Trefwoorden: seksuele en relationele vorming, puberteit, lichamelijke ontwikkeling, verzorging, gezondheid, hygiëne.
 
[Pagina aangeleverd door Volker Moritz op 10 augustus 2006]